HOA KỲ – TRUNG QUỐC: HỢP TÁC THỰC DỤNG

nguồn: Internet

“Hợp tác thực dụng” là cụm từ mà ông Obama dùng để miêu tả cho mối quan hệ của Hoa Kỳ với Trung Quốc mà ông theo đuổi. Ông đã nói như thế ở một cuộc họp tại Tokyo, trước khi đến Trung Quốc. Ba chủ đề chính trong quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington là kinh tế, chính trị và quân sự. Mỗi chủ đề đang được ông Obama theo đuổi bằng một tâm thế khác nhau nhưng cũng chỉ vì mục tiêu trên mà thôi.

Trong chủ đề kinh tế, nếu chú ý chúng ta sẽ thấy quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh đang ngày càng trở thành một mối quan hệ “môi hở răng lạnh”. Nếu Bắc Kinh đang là chủ nợ lớn nhất của Hoa Kỳ thì ngược lại Hoa Kỳ cũng chính là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Bắc Kinh. Trước khi nói những lời “ong bướm” với Bắc Kinh tại Singapore trong hội nghị APEC hay những tung hô khi đến Thượng Hải. Ông Obama đã không ngại “dằn mặt” Trung Quốc bằng việc áp dụng mức thuế chống phá giá đối với lốp xe Trung Quốc. Hành động đó không phải là lời tuyên chiến cho một cuộc chiến tranh thương mại mà nó chính là lời “nhắc nhở” để Trung Quốc nhớ về vai trò của thị trường Mỹ đối với nền kinh tế của Trung Quốc. Không chỉ đóng vai trò là thị trường quan trọng của Trung Quốc, khi Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất, có nhiều dự trữ đô la nhất, một hệ quả mà có lẽ Bắc Kinh chẳng muốn sau những nỗ lực phát triển kinh tế. Nên, vô hình trung đã làm Trung Quốc bị gắn chặt hơn vào quyền lợi kinh tế với Mỹ. Bởi vậy, không chỉ Washington phải nhún nhường Bắc Kinh. Mà Bắc Kinh cũng biết phải tự kiềm chế để cả hai cùng có lợi. Chắc chắn, ông Hồ Cẩm Đào cũng thừa hiểu thế nào là “hợp tác thực dụng”.

Ở chủ đề chính trị, Washington xem Bắc Kinh chính là yếu tố quan trọng để giải quyết hai câu chuyện dở dang mang tên Iran và Bắc Triều Tiên. Ở đây, chúng ta nên có một góc nhìn khác về Bắc Triều Tiên. Biết đâu cả Washington và Bắc Kinh đều chẳng muốn giải quyết ổn thỏa Bình Nhưỡng. Bởi chính những bất ổn của Bình Nhưỡng đang là lý do chính đáng để Washington đảm bảo được những ảnh hưởng nhất định đối với Tokyo và Seoul. Trung Quốc cũng vậy, đó cũng chính là chìa khóa để họ có tiếng nói hơn đối với Nhật Bản và Hàn Quốc. Cho nên, những thỏa thuận mà ông Obama mong muốn có được từ ông Hồ Cẩm Đào đối với Bắc Hàn đôi khi là ẩn số khó giải mà chỉ hai ông mới hiểu hết. Đối với vấn đề Iran, một “chìa khóa” quan trọng khác để mở cửa phòng hội đàm còn do ông Medvedev nắm giữ. Cho nên, sự đồng thuận nếu có được từ Washington và Bắc Kinh cũng vẫn cần tiếng nói từ điện Cẩm Linh. Còn sự giúp đỡ có thể có từ Trung Quốc dành cho Mỹ ở chiến trường Afghanistan cũng là điều chưa thể nói được gì nhiều. Bởi tiếng nói của Trung Quốc cũng chỉ có thể vang đến Islamabad chứ chưa đủ rền đến Kabul hay đến tai các tay súng Taliban. Tuy cần nhau đến thế, nhưng dân quyền vẫn là bài ca nằm lòng của bao đời tổng thống Mỹ. Và  ông Obama đã không quên nhắc về nhân quyền và dân chủ trước các sinh viên Trung Quốc tại hội trường đại học Phục Đán ở Thượng Hải.

Ở khía cạnh quân sự quốc phòng, chúng ta không biết ông Obama và ông Hồ Cẩm Đào sẽ chia sẻ được gì cho nhau. Nhưng, sau những hành động phô trương thanh thế quân sự của Trung Quốc, sau khi ông Tập Cận Bình ghé thăm Lầu Năm Góc để thảo luận hợp tác. Thì các tướng lĩnh cao cấp của Washington vẫn khẳng định sẽ tiếp tục các công việc tại vùng Thái Bình Dương. Ai cũng hiểu, quân sự chính là mặt yếu thế nhất của Trung Quốc hiện nay trước Mỹ, bởi hải quân và không quân của quân đội giải phóng Trung Hoa chỉ mới lượn lờ ở biển Đông, xa hơn thì đôi ba sứ mệnh chống cướp biển. Cho nên, Washington tất nhiên bằng mọi cách có thể sẽ luôn cố gắng khóa tay Trung Quốc càng lâu càng tốt. Chính vì thế, quân sự sẽ là chủ đề mà Hoa Kỳ có thể dùng để kỳ kèo cùng Trung Quốc.

Cuối cùng, Hoa Kỳ không cần thiết phải tạo mối quan hệ đối đầu với Trung Quốc mà nên là đối tác thì tốt hơn nhiều. Nhưng tất nhiên, đối tác ở đây cũng chỉ là những đối tác tìm kiếm mối “hợp tác  thực dụng” chứ khó có thể nói lời “nỉ hảo” như những hữu hảo của nhau.

Ngô Minh Trí đăng trên BBC Việt Ngữ